veldnamenkaart 1969
Achter het spoor, Cor All, H. Brinkman, Darmenland, Havikkie, Kerkhoffie en Vijfhondje
oude veldnamen in het Westzijderveld / 15
Tot nu toe zijn de artikeltjes over de Koger veldnamen steeds gebaseerd op de veldnamenkaart uit 1972 (hierna: VNK’72). Deze kaart berust in het Gemeentearchief Zaanstad (GAZ). Het GAZ bezit ook een veldnamenkaart uit 1969 (hierna: VNK’69). Daarop zijn de veldnamen ingetekend door verschillende informanten, met balpen. Deze voorloper, of kladversie zo je wilt, telt weliswaar minder namen dan de definitieve versie uit 1972, maar sommige percelen die in 1972 naamloos zijn gebleven hebben hier nog wel een naam. Bovendien zijn op VNK’69 de kadastrale grenzen aangegeven, met de bijbehorende kavelnummers. In sommige gevallen blijkt een veldnaam te horen bij een specifiek kaveltje, waar op VNK’72 de desbetreffende naam op het gehele perceel betrekking lijkt te hebben.
Achter het spoor
(1972: Weeshuisland)
Achter het spoor omvat 2 – mogelijk 3 – kavels tussen de Spoorsloot en De Dors. VNK’72 lokaliseert hier Het Weeshuisland; die veldnaam is ook een straatnaam geworden.
De percelen ten zuiden van Achter het spoor, ingeklemd tussen De Dors en de Spoorsloot, zijn op VNK’69 naamloos en heten op VNK’72 Spoorland en Varkensland.De veldnamen Achter het spoor en Spoorland dateren op zijn vroegst uit de 2e helft van de 19e eeuw, aangezien de spoorlijn Uitgeest-Zaandam geopend werd in 1869.
Tussen de Gouw en de Watering, m.a.w. in Oost-Indië, lagen ter hoogte van de begraafplaats van Westzaan drie akkers met namen die de straatnaamcommissie ongetwijfeld ongeschikt had bevonden om als straatnaam te fungeren: de Stinkert, Kerkhoffie en Het darmeland. Op VNK’72 ontbreken die laatste twee namen.
Het Darmenland
(1972: De Jonge Prinses)
De heer Hartog gaat in zijn artikel uitgebreid in op dit perceel:De vader van de heer Rupke¹ had als fouragehandelaar [foerage ‘veevoer’] veel kontakten met de boeren en anderzijds met de leveranciers. Als een boer in moeilijkheden verkeerde en een stuk land wilde of moest verkopen dan kon het gebeuren dat de heer Rupke Sr. als bemiddelaar optrad en deze landerijen verkocht aan Adriaan Honig² van „Het Hart en de Zwaan” [N.V. Oliefabrieken Het Hart en De Zwaan, te Zaandam]. In blind vertrouwen was Adriaan Honig met de aankoop akkoord gegaan en eerst in de herfst had hij gelegenheid om zijn nieuwe bezit op te nemen. Na veel zoeken eindelijk gevonden; de landerijen waren onder water gelopen en alleen de kaden staken nog boven water uit. Bij een eerstvolgende ontmoeting heeft de heer Rupke wel te horen gekregen, dat hij een „darmenland” had verkocht en sinds die tijd zijn deze landerijen onder die naam bekend. Voordien waren deze landerijen uitgerust met de schone naam „De Jonge Princes”.
Darmenland wordt in het citaat gebruikt als soortnaam (“een “darmenland””, pejoratief: ‘slecht land’) én als eigennaam, namelijk als nieuwe naam voor De Jonge Princes. In 1972 is de naam weer terugveranderd.
Bij Boekenoogen komen Darm(en)land of darm(en)land niet voor. Bij Schönfeld evenmin, maar die vermeldt wel de veldnaam De Darm voor een stuk land bij het West-Friese dorp Grootebroek. Hij betrekt die naam niet op de gesteldheid, maar op de vorm: De Darm was blijkbaar een akkercomplex dat bestond uit smalle (en kronkelige?) perceeltjes die de associatie opriepen met darmen. VNK’69 laat zien dat Het Darmenland inderdaad ook zo’n ‘darm’ was.
Kerkhoffie
(1972: ∅)
Op VNK’72 is Het Kerkhoffie het naamloze perceel tussen De Stinkerd en De Jonge Prinses. VNK’72 geeft alleen de veldnaam Kerkhof, maar VNK’69 geeft zowel Kerkhof als Kerkhoffie, zoals het behalve Havik (2x) ook Havikkie geeft. Het Kerkhof was een ander perceel dan Kerkhoffie en Havik een ander perceel dan Havikkie; het minieme verschil vormde kennelijk geen probleem.
(De veldnaam Kerkhof is al eerder behandeld; zie de vet gemaakte naam in de koppelingen.)3 van de namen die ontbreken op VNK’72 zijn ontleend aan een persoonsnaam. Het ligt voor de hand dat het de naam was van een eigenaar of pachter van het perceel. Het is echter onzeker of het in alle gevallen ook een veldnaam is geweest. Met name Cor All is twijfelachtig.
Cor All (2x)³
(1972: Martelaarspolder / ∅)
Het perceel dat aan en ten noorden van de Weelsloot ligt, bij de spoorbaan, heet op beide kaarten Martelaarspolder, maar alleen op VNK’69, opgetekend in een ander handschrift dan Martelaarspolder, tevens Cor All. ¿Was Martelaarspolder de naam van dit perceel en was Cor All de eigenaar en/of pachter? In ieder geval staat dezelfde naam in hetzelfde handschrift ook op een perceel in Oost-Indië en is Cor All ook daar op VNK’72 weggelaten, een indicatie dat het inderdaad geen veldnaam was. Mocht het toch zo zijn, dan kan Cor All worden toegevoegd aan het rijtje Baard Springer, Piet Kraay, Hein Vis en Klaas Wit.H. Brinkman
(1972: Grote Doktersstuk, Kleine Doktersstuk)
Was het stuk land soms genoemd naar een dokter Brinkman of was Brinkman misschien een boer? Kortom, ¿wie was H. Brinkman? ¿En moet H. Brinkman hier worden geïnterpreteerd als veldnaam of alleen als de naam van de eigenaar of pachter van het Doktersstuk?Havikkie
(1972: ∅)
De veldnaam Havikkie zal zijn afgeleid van de familienaam Havik, met de bekende Hollandse verkleiningsuitgang -ie. Havikkie staat tegenover Havik zoals Kerkhoffie staat tegenover Kerkhof.
VNK’69 vermeldt behalve Havikkie ook Havik (2x) en Akkers van Havik, alle gelegen in Oost-Indië. De familienaam Havik heeft in Zaanstad een relatief groot aantal naamdragers, maar deze veldnamen kunnen best verwijzen naar een en dezelfde familie Havik, of zelfs naar dezelfde persoon.Tot slot nog een naam die op VNK’72 ontbreekt, maar tot een type behoort dat we al eerder zijn tegengekomen:
Het Vijfhondje
(1972: ∅)
Bekend van VNK’72 is de veldnaam Driehondje. Het Driehondje lag in Oost-Indië, tussen Het Poldertje en De Jonge Prinses. Ook VNK’69 lokaliseert het daar.
Eveneens in Oost-Indië, t.w. tussen Oudjes en de Akkers van Molenaar, lag Het Vijfhondje (Het Vijf Hondje).
Een hond was een landmaat ter grootte van 100 roeden (0,14 ha). Het Vijfhondje zal dus in aanleg ongeveer 0,7 ha (een voetbalveld) groot zijn geweest.Zoals gezegd staan op VNK’69 ook de kadastrale nummers. Dit zou het makkelijk moeten maken om de veldnamen te koppelen aan informatie uit het kadaster en meer te weten te komen over bijvoorbeeld de eigendomssituatie.
Dirk Glandorf
1 “Fa. Blees en Rupke in veevoeder, peulvruchten en granen” (adv. Trouw, 16-08-1947).
2 Er waren drie directeuren met de naam Adriaan Honig, t.w. Adriaan Honig Cz. (1851-1931), Adriaan Nicolaas Honig (1887-1950) en Adriaan AJzn. Honig (1908-1994).
3 De Nederlandse FamilienamenBank geeft bij de zoekactie All geen resultaat. Deze databank laat zien dat Zaanstad het hoogste aantal ‘naamdragers’ met de achternaam Al van Nederland heeft (peiljaar 2007).Referenties
G.J. Boekenoogen, De Zaansche volkstaal, 1897.
M. Schönfeld, Veldnamen in Nederland, 2e druk 1950 (ongewijzigde herdruk 1980), p. 62.
Gemeentewerken Koog aan de Zaan, ‘Benaming gronden in het Westzijderveld te Koog a/d Zaan’ [veldnamenkaart in de Beeldbank v.h. Gemeentearchief Zaanstad], 1972.
ZaanWiki, lemma’s Hart en De Zwaan, Honig(h) en spoorwegen.
Nederlandse FamilienamenBank
» De veldnaam Elzenweer.
» De Salamander, De Rozenboom, De Kleine Poort, De Eendracht en De Lattenpik.
» De Mok, De Slabbert en De Glazenmaker.
» Geerteveld, Knosterveld, Molenveld, Paalveld, Veeringveld en Vijfpootveld.
» Baard Springer, Drielingen, Gouwstuk, Het Matje en Ruzieakker.
» Chocoladewerf, Polder van De Wezel, De Veerling en De Storm.
» Akkers van De Waterhond, Matsmanstuk, De Elzenboom en Padland.
» Mallegat, Sigaar, Texel, Het Hofje en de Polder van Wijb Verwer.
» De Bankies, Henstuk, Kerkhof, De Stinkerd en De IJzeren Ven.
» Biggenstuk en Varkensland.
» Baanakker, Kopakker, Mosakker, Slijpakker en Turfakker.
» Breedje, Klampakker, Smidslandje, Tweebeen en De Driehond.
» Lombok, ’t Sloppie en Weeshuisland.
» Kousenband, Pruthuisstuk en Ruigebol.
» Legerstuk, De Grote Vijver en Vijvertje.
» index
Geplaatst op 30 april 2026, het laatst gewijzigd op 19 mei 2026.
© de 5e Verdieping 2026