Heidler hypocriet, Cairn hysterisch
Het zal verleidelijk zijn voor een psychiater om een diagnose te vellen over bepaalde mediapersoonlijkheden, ceo’s, techbro’s, presidenten van bepaalde wereldmachten. Maar ze moeten zich inhouden: zij moeten de patiënt eerst zelf hebben ‘gezien’.
Hebben literatuurwetenschappers een roman gelezen, dan hebben ze de personages ‘gezien’ en kunnen onbekommerd psychologiseren – messiascomplex, oedipuscomplex, vadercomplex, moedercomplex. Of helpers- of redderssyndroom, in het Engels ook wel Good Samaritan complex.¹ Dan ze we bij de Engelse schrijver Ford Madox Ford, een van de wegbereiders van het modernisme.
‘Ford Madox Ford playing solitaire’
(Stella Bowen, ± 1925)
Hoofdstuk 9 van Hemingways postuum uitgegeven Parijse memoir A Moveable Feast heet ‘Ford Madox Ford and the Devil’s Disciple’. Het hoofdstuk was al grotendeels geschreven in 1925, als onderdeel van een voorversie van The Sun Also Rises.²
Ford en Hemingway hadden elkaar begin 1924 ontmoet. Ford was 50 en een gevestigde naam, als schrijver én als criticus, Hemingway 24 en nog een grote onbekende; hij was net gestopt met zijn journalistieke werk om zich volledig op het schrijverschap te kunnen concentreren. Ford steunde hem daarbij, zoals hij ook andere beginnende schrijvers steunde: “He made discoveries; he helped the young men, he had a flair”.³ Hij nam werk van Hemingway op in The Transatlantic Review, zijn nieuwe literaire tijdschrift, en liet hem het augustusnummer verzorgen toen hijzelf naar Amerika ging om voor zijn tijdschrift fondsen te werven. “Ford Madox Ford had been an invaluable help to the young Hemingway in his Paris days, praising his work and advancing his career as a writer”, schrijft Hemingwaybiograaf Jeffrey Meyers.² Probleem was dat Hemingway “could not bear to be helped.”² Al snel kon Hemingway zijn mentor niet luchten of zien. “Yet everything about Ford – even his good qualities – seemed to irritate Hemingway.²
De antipathie van Hemingway voor Ford komt ook tot uiting in Quartet, de debuutroman van de Caribisch-Britse schrijfster Jean Rhys, waarin een gefictionaliseerde Hemingway een bijrol heeft. Nadat haar man was veroordeeld tot 6 maanden cel zat zij volkomen aan de grond. Ze was een hulpeloos vogeltje en werd in huis genomen door Ford Madox Ford en diens partner, de Australische schilderes Stella Brown. Brown schrijft in haar memoires:
When we met her she possessed nothing but a cardboard suit-case and the astonishing manuscript. She was down to her last three francs and she was sick.
She lived with us for many weeks whilst we tried to set her on her feet. Ford gave her invaluable help with her writing, and I tried to help her with her clothes. I was singularly slow in discovering that she and Ford were in love.
Dat “astonishing manuscript” is uiteindelijk de verhalenbundel The Left Bank geworden. Het boek verscheen in 1927, met een voorwoord van Ford. Een jaar later, in 1928, zou de roman Postures verschijnen, in 1929 omgedoopt in Quartet. Het is een sleutelroman, gebaseerd op de buitenechtelijke relatie van Rhys en Ford. De Marya in het boek is de gefictionaliseerde Jean Rhys, de kunsthandelaar Heidler is Ford, de schilderes Lois Stella Bowen.²
Heidler bekent zijn gevoelens voor Marya als ze na afloop van een dansavondje in het Bal du Printemps samen een biertje drinken in een café aan de Boulevard St. Michelle. Hij is “tortured by desire”. Marya houdt hem af, maar als ze weer op weg gaan en hij haar bij de arm neemt, blijkt ze toch warme gevoelens voor hem te hebben: “When he touched her she felt warm and secure, then weak and so desolate that tears came into her eyes.”
De volgende dag heeft Marya een afspraak met een zekere Cairn, een Amerikaan, een “imaginative and slightly sentimental young man” en een “writer of short stories; ugly, broad-shouldered, long-legged, slim-hipped.” Lelijk was Hemingway bepaald niet, een schrijver van korte verhalen was hij wel wel. Hoe dan ook, het Cairn-personage is gebaseerd op Hemingway² en op een tijdlijn moeten we de afspraak ergens situeren rondom maart 1925.
Marya is laat.
‘I thought you weren’t coming,’ said Cairn, and added astonishingly: ‘I thought Heidler would stop you.’
Marya asked why he should stop her.
‘Because he is a… oh, well, doesn’t matter.’
‘But he’s, very kind,’ said Marya.
There was a question in her voice, for she felt a great longing to hear Heidler spoken of. She would have discussed Heidler with pleasure throughout the entire meal.
‘Kind?’ said Cairn. ‘Heidler kind? My God!’
Because he is a…
Bij hun volgende afspraak zou hij zijn zin afmaken: “‘Heidler is a humbug,’ he added violently, ‘and God help you if you don’t see it.’
Heidler is een humbug, een huichelaar, hypocriet.
Cairn maakt die volgende lunchafspraak eind april: hij drinkt een borrel in Le Dôme en stuurt ondertussen een pneu naar Maya, een berichtje per pneumatique, buizenpost. De pneu is in de roman verwerkt.
Mon vieux,
I haven’t met you for an age. Can you come to August’s for lunch tomorrow – Saturday, one o’ clock? Do. I’ll be tickled to death to see you.Yours,
Cairn
Cairn is op zijn minst gecharmeerd van Marya. Dat weten we ook dankzij de alwetende verteller.
Then, full of imaginative and slightly sentimental resolution, he went out and posted the pneumatique. ‘For,’ thought he, ‘that girl’s not getting a fair deal.’
However, throughout luncheon with Marya, he felt doubtful, cautious and somewhat embarassed. That day she was not so pretty as he remembered her. ‘After all,’ he told himself, ‘I’ve got no money. I can’t do anything for her. She probably knows perfectly well what she’s up to, and can bargain while the bargaining’s good.’
Na de lunch in August drinken ze koffie op het terras van La Closerie des Lilas aan de Boulevard du Montparnasse en praten over de Heidlers. Wat Marya Cairn niet vertelt, krijgen wij, lezers, te horen door middel van een stukje monologue intérieur.
Heidler thinks he loves me and I love him. Terribly. I don’t like him or trust him. I love him. D’you get me? And Lois says that she doesn’t mind a bit and gives us her blessing – the importance of sex being vastly exaggerated and any little thing like that. But she says that I mustn’t give her away. So does Heidler. They call that playing the came.
Dan moet ze weg, ze heeft een afspraak met Heidler die haar het kerkje van Saint-Julien-le-Pauvre wil laten zien. Ze is geobsedeerd door Heidler.
En wat betreft Cairn? “Before she had walked three steps from the Closerie des Lilas she had forgotten all about him.”
Als Heidler in de kerk langs het altaar loopt, ziet Marya dat hij knielt en een kruisje slaat. “He glanced quickly sideways at her as he did it”. Weer buiten houdt Heidler een taxi aan.
‘Get in. Look here,’ he said, ‘I don’t want you to see Cairn again.’
‘All right,’ answered Marya.
His hand was over hers. Peace had descended on her and to that peace she was ready to sacrifice Cairn or anybody or anything.
‘But I promised to lunch with him on Tuesday.’
‘Well, write and say that you can’t come. You must cut Cairn right out, you see.’
‘Very well. I’m sorry, because I think he’s kind; I like him.’
‘He’s hysterical,’ said Heidler contemptuously.’
DG
1 Good Samaritan complex, aldus de anglist Paul Delaney in Mosaic (bron: Maatstaf).
2 Meyers 2000.
3 Quartet, H. 1.
Referenties
Jean Rhys, Quartet, 1928 (hoofdstuk 10 en 13).
Stella Bowen, Drawn From Life, 1940, enlarged ed. 1974, p. 166.
Ernest Hemingway, A Moveable Feast [the restored edition], 1964, ed. 2009.
Martien Kappers, ‘A Little Learning’, in: Maatstaf, jg. 33, nr. 3, p. 62-73, 1985.
Jeffrey Meyers, Hemingway, a biography, 1985.
– ‘Hemingway, Ford Madox Ford and A Moveable Feast’, in: Hemingway; life into art, 2000, p. 75-82.
» Een bal musette in Quartet.
» “You are a lost generation.”
» Vissen in de Seine.
» Op het terras van Le Dôme.
» Gans en Hemingway in Le Dôme.
» index
Geplaatst op 2 november 2026.
© de 5e Verdieping 2026