De plaatsnaam Nibbixwoud


Nibbixwoud is een dorp in Noord-Holland, om preciezer te zijn: in West-Friesland. Rond 1312 heette Nibbixwoud Nuweboxwoude, oftewel ‘Nieuw-Bokswoud’. Nuweboxwoude is vervormd tot Nibbixwoud.

De naam Nuweboxwoude onderscheidde het dorp van het naburige, oudere dorp Boxwoude. Dat ging op zijn beurt Oudeboxwoude (‘Oud-Bokswoud’) heten, en niet veel later Hauwert.

Boxwoude is mogelijk te verklaren als ‘woud van Bok’. Bok is dan een persoonsnaam,¹ zoals in de plaatsnaam Boxmeer ‘meer van Bok’.
Een andere verklaring is dat box hier het woord buks is, een oude naam voor de buxus of buksboom (Buxus sempervirens), de groenblijvende struik die we nu vooral kennen van de buxushaagjes. In dat geval is Boxwoude wel een uitzonderlijk geval, want volgens de naamkundige Riemer Reinsma wordt woud in toponiemen bijna nooit gecombineerd met de naam van een boom.²

Buxus is geen inheemse soort; hij werd aangeplant. De plant is weliswaar zeer giftig, maar had wel een gebruikswaarde: de twijgen werden gebruikt bij de viering van Pasen, vandaar dat buxus ook wel ‘palmboompje’ heet. Bovendien werden van het hout gebruiksvoorwerpen gemaakt en diende de plant als middel tegen allerhande aandoeningen.³




Gerrit Jacob Boekenoogen vermeldt voor 1584 en 1599 de veldnaam Buksland (bucxlant, bocxlant) in Assendelft, een dorp dat net als Nibbixwoud in Noordhollands Noorderkwartier ligt. In zijn tijd (eind 19e eeuw) was het perceel niet meer bekend. Misschien “de heester buks” schrijft hij, en verwijst voor die naam naar de woordenboeken. In het WNT is buks synoniem met buksboom (bosboom, busboom) (Buxus spec.), in Van Dale, ed. 1914, is buks(boom) synoniem met palmboompje (Buxus sempervirens).

Was het Buksland een perceel waar buxus was aangeplant?




1 Een bijnaam, voornaam of familienaam, als eigennaam afgeleid van de soortnaam bok ‘mannetje v.d. geit, het hert e.d.’.
2 Reinsma, p. 26.
3 O.a. tegen “koliek, wisselkoortsen, pijn en wormen” (bron: FLORON Verspreidingsatlas Vaatplanten).


Referenties
Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT), lemma’s buksI en buksboom (gepubliceerd in 1902).
G.J. Boekenoogen, De Zaansche volkstaal, 1897, lemma Buksland.
Riemer Reinsma, Namen op de kaart, 2009.
G. van Berkel & K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen verklaard, 2018. (Etymologiebank; zie onderstaande link.)
FLORON Verspreidingsatlas Vaatplanten (zie onderstaande link).



» De plaatsnaam Renswoude.
» De plaatsnaam Schellingwoude.
» index

» Etymologiebank: lemma’s Nibbixwoud, Hauwert en Boxmeer.
» FLORON Verspreidingsatlas Vaatplanten: buxus.


Geplaatst op 23 maart 2012, het laatst gewijzigd op 1 maart 2024.

© de 5e Verdieping 2012-2024