De plaatsnaam Nibbixwoud

Nibbixwoud is een dorp in Noord-Holland, om preciezer te zijn: in West-Friesland. De naam wordt voor het eerst genoemd in een baljuwsrekening uit 1311, als Nuweboxwoude¹ oftewel ‘Nieuw-Bokswoud’. Nuweboxwoude is gaandeweg vervormd tot Nibbixwoud.

De naam Nuweboxwoude onderscheidde het dorp van het naburige, oudere dorp Boxwoude. Dat ging op zijn beurt Oudeboxwoude (‘Oud-Bokswoud’) heten, en niet veel later Hauwert.

Boxwoude is mogelijk te verklaren als ‘woud van Bok’. Bok is dan een persoonsnaam,² zoals in de plaatsnaam Boxmeer ‘meer van Bok’ (/boks/ met een x, zoals bijv. in de familienaam Boxhoorn).
Een andere verklaring is dat box hier het woord buks is, een oude naam voor de buxus of buksboom (Buxus sempervirens), de groenblijvende struik die we nu vooral kennen van de buxushaagjes. In dat geval is Boxwoude wel een uitzonderlijk geval, want volgens de naamkundige Riemer Reinsma wordt woud in toponiemen bijna nooit gecombineerd met de naam van een boom.³

Buxus is geen inheemse soort; hij werd aangeplant. De plant is weliswaar zeer giftig, maar had wel een gebruikswaarde: de twijgen werden gebruikt bij de viering van Pasen, vandaar dat buxus ook wel ‘palmboompje’ heet. Bovendien werden van het hout gebruiksvoorwerpen gemaakt en diende de plant als middel tegen allerlei kwaaltjes.

Dirk Glandorf

1 Westfriesarchief.nl (zie onderstaande link).
2 Een bijnaam, voornaam of familienaam, als eigennaam afgeleid van de soortnaam bok ‘mannetje v.d. geit, het hert e.d.’.
3 Een uitzondering is Berkenwoude (± 1331 Bercwoude), een dorp in de Krimpenerwaard (Z-H).

Referenties
Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT), lemma’s buksI en buksboom (gepubliceerd in 1902).
Riemer Reinsma, Namen op de kaart, 2009, p. 26.
G. van Berkel & K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen verklaard, 2018.
FLORON Verspreidingsatlas Vaatplanten: buxus (zie onderstaande link).
Westfriesarchief.nl: Nibbixwoud.

» De plaatsnaam Abcoude.
» De plaatsnaam Renswoude.
» De plaatsnaam Schellingwoude.
» De plaatsnaam Alkmaar.
» index

» Etymologiebank: lemma’s Nibbixwoud, Hauwert, Berkenwoude en Boxmeer.
» FLORON Verspreidingsatlas Vaatplanten: buxus.
» Westfries Archief: Nibbixwoud.

Geplaatst op 23 maart 2012, het laatst gewijzigd op 4 oktober 2026.

© de 5e Verdieping 2012-2026